3. Willibrord

Willibrord, een Engelse monnik uit Northumbrië, kwam in 690 aan land bij de toenmalige monding van de Rijn, in de buurt van het huidige Katwijk. Hij wilde zich inzetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen, die de kuststrook van de Westerschelde tot bij Dokkum bewoonden. Hun gebied grensde aan dat van de Frankische vorsten, die twee eeuwen eerder onder koning Clovis het christelijke geloof hadden aangenomen. Door het telkens oplaaiende krijgsgeweld tussen de twee volkeren verschoof de grens voortdurend. In 630 had een Frankische vorst in Utrecht, op de plek waar nu de dom staat, het eerste kerkje laten bouwen, maar dat werd al snel door de Friezen verwoest.

Dat het bekeren van de Friezen verre van eenvoudig was, hadden voorgangers van Willibrord al ervaren. Op zoek naar steun bracht Willibrord dan ook meerdere bezoeken aan de Frankische hofmeier en aan de paus in Rome. Die benoemde hem tot aartsbisschop van de Friezen. In Utrecht, waar hij zich in 696 vestigde, liet Willibrord een nieuwe kerk bouwen die hij wijdde aan Sint Salvator, ofwel aan Christus.

Vanuit Utrecht trokken missionarissen het land van de Friezen in. Toen Willibrord in 739 overleed, was het nieuwe geloof in de kuststreek aan de winnende hand. In de rest van het Friese gebied hield de lokale adel echter vast aan oude gebruiken en de heidense goden. Pas aan het einde van de achtste eeuw zou dat verzet door de wapens van de Franken worden gebroken.

J. Aalbers e.a.,

Utrechtse biografieën : levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Utrechters : 2.
Amsterdam [etc.]: Boom [etc.], 1995.
ISBN: 90-5352-182-8.
Levensbeschrijvingen van achtendertig personen die in Utrecht werden geboren of er een belangrijke periode van hun leven hebben gewoond, beginnend met Willibrord, Utrechts eerste bisschop.

Wim Blockmans en Herman Pleij (redactie),

Nederland van prehistorie tot Beeldenstorm.
Amsterdam : Bert Bakker, 2007.
ISBN: 978-90-351-2989-4
In dit eerste van de vier delen van Plaatsen van herinnering is van Marco Mostert een bijdrage opgenomen onder de titel 'Dokkum: 754, Bonifatius vermoord. De kerstening van het noorden'.

M.P. Boidin,

Bonifatius of de schone schijn van Dokkum
Rotterdam : Trichis Publishing, 2011.
ISBN: 978-94-90608-27-9.
Bonifatius, de aartsbisschop van Francia, was niet zoals de overlevering wil ‘de apostel van de Germanen’ maar de machtigste kerkvorst aan deze zijde van de Alpen die de bisdommen reorganiseerde en de trend zette voor de kerk van Rome in Europa.

C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn,

Bonifatius en de kerk van Nederland
Utrecht : Broer en De Bruijn, 2005.
ISBN: 90-805772-3-5.
Ook als initiator van hervormingen binnen de toenmalige Frankische kerk, is Bonifatius zich altijd sterk betrokken blijven voelen bij de Utrechtse kerk.

Renger de Bruin,

‘Wij en onze opvolgers zullen iedereen recht doen’ : het Utrechtse Provincie Bestuur in historisch perspectief
Utrecht : Centraal Museum, 2003.
ISBN: 90-73285-94-1.
Historisch overzicht van het bestuur van de provincie Utrecht vanaf de vroege middeleeuwen tot heden, beginnend bij de samenwerking tussen de Franken en de zendeling Willibrord die uitmondde in de stichting van een kerk op het huidige Domplein.

Joris van Eijnatten en Fred van Lieburg,

Nederlandse religiegeschiedenis
Hilversum : Verloren, 2006. 2e, verb. dr.
ISBN: 978-90-6550-928-4.
Historisch overzicht van religieuze ontwikkelingen in Nederland vanaf de vroegste tijden, zowel binnen als buiten het christendom.

Gerrit Hekstra e.a.,

Willibrord en Bonifatius : waren ze ooit in Nederland?
Breda : Papieren Tijger [etc.], 2004.
ISBN: 90-6728-176-X.
Dit eerste deel van de serie Vergeten verleden van de Studiekring Eerste Millennium bevat artikelen over de geschiedenis van de Lage Landen rond het jaar 700, met als centrale vraag of de plaats Trajectum op de plek van het huidige Utrecht lag.

Tine Jonker-Klijn en Richard Roks,

De bisschoppen van Utrecht : van 690 tot 1581
Utrecht : Stichting de Plantage, 2008.
ISBN: 978-90-77030-29-5.
Beknopte levensbeschrijvingen in chronologische volgorde van de middeleeuwse bisschoppen van Utrecht, van Willibrord tot en met Frederik Schenk van Toutenburg (1561-1580).

Gert van Klinken,

Van hunebed tot Bonifatius : vroege sporen van religie in Nederland
Zoetermeer : Meinema, 2010.
ISBN: 978-90-211-4244-9.
Op recente archeologische opgravingen en vondsten gebaseerde geschiedenis van de religie en de dodenriten in Nederland, vanaf de prehistorie met de hunebedden tot en met de kerstening in de vroege middeleeuwen door predikers als Willibrord en Bonifatius.

Elisabeth Peters-van Tol,

Willibrord : een eigentijdse vertelling van Willibrords levensverhaal aan hedendaagse mensen
Voorhout : Peters-van Tol, 2007.
ISBN: 978-90-811549-1-8.
Van Elisabeth Peters-van Tol is de scriptie Willibrord als kerkschat (2007) digitaal te lezen onder deze link.

Bert Sitters,

Bedevaartenroute : op de fiets van Egmond naar Echternach
Rijswijk : Elmar, 2002.
ISBN: 90-389-1253-6.
Fietsroute langs bedevaartplaatsen in Nederland, België en Luxemburg, beginnend in Egmond waar Willibrord in 690 aan land kwam om Nederland te kerstenen, en eindigend in Echternach waar hij ligt begraven.

Ben Speet,

De tijd van monniken en ridders : 500-1000
Zwolle : Waanders, 2007.
ISBN: 978-90-400-8213-9.
Derde deel van de voor het onderwijs bestemde serie Kleine geschiedenis van Nederland, waarin de bestuurlijke, religieuze, sociaal-culturele en grensoverschrijdende ontwikkelingen ten tijde van Willibrord en Karel de Grote worden geschetst.

Luit van der Tuuk e.a.,

Bonifatius in Dorestad : de evangeliebrenger van de Lage Landen - 716
Utrecht : Omniboek, 2016.
ISBN: 978-94-01-90759-0.
Artikelen over aspecten van leven en werk van Bonifatius (672/675)-754), de Engelse monnik die in 716 vanuit Londen vertrok naar het vasteland van Europa, om in Dorestad - het Rotterdam van de achtste eeuw - van boord te gaan. Zijn missie: het evangelie verkondigen en een kerkelijke organisatie opbouwen.

Akky van der Veer,

Bonifatius en zijn tijd
Leeuwarden : Bornmeer, 2004.
ISBN: 90-5615-087-1.
Tegen de achtergrond van de Friese geschiedenis en de oorspronkelijke godsdienst worden de activiteiten beschreven van de christelijke missionarissen in het gebied, in het bijzonder van Bonifatius.

Jan Willem Verkerk en Annemieke Loots,

Mystieke plekken : bijzondere plaatsen in Nederland, België en Duitsland
Eeserveen : Akasha, 2009.
ISBN: 978-90-77247-99-0.
Fotoboek van mystieke plekken in de Lage Landen en Duitsland, waaronder de Willibrordusput in Heiloo. Op de plaats waar Willibrord met zijn pelgrimsstaf een bron zou hebben geslagen, zou nu een waterput zijn met geneeskrachtig water.

Nienke Vos (redactie),

750 jaar Dom en rondom : vier publiekslezingen door Utrechtse kerkhistorici
Almere : Parthenon, 2009. (Utrechtse theologische reeks ; nr. 62).
ISBN: 978-90-79578-08-5.
Historische artikelen over de kerkgeschiedenis van Utrecht, in het bijzonder met betrekking tot de Domkerk, waarbij onder meer wordt ingegaan op de patroonheiligen Willibrord, Sint Maarten en zuster Bertken.

Terug