6. Floris V

De latere graaf van Holland, Floris V, was pas twee toen zijn vader in 1256 door de Friezen werd gedood. Eenmaal zelf aan de macht, besloot hij tot een strafexpeditie tegen de Friezen, maar die liep uit op een fiasco. Voor de boeren en stedelingen in het Kennemerland was dat aanleiding in opstand te komen. Slechts door hen een aantal voorrechten te verlenen die hen moesten beschermen tegen adellijke heren, wist Floris de orde te herstellen. ‘Der keerlen god’, de god van de boeren, noemden de verongelijkte edelen hem sindsdien misprijzend.

In de jaren die volgden, breidde Floris het machtsgebied van de Hollandse graven aanzienlijk uit, waarbij hij van het nog jonge Amsterdam een Hollandse stad maakte. Rond 1290 werd de bouw voltooid van het slot in Den Haag waartoe zijn vader nog opdracht had gegeven. De Ridderzaal was het symbool voor het ridderideaal en de koninklijke allure die Floris nastreefde. Hij liet nog een ander kasteel bouwen: het Muiderslot.

Daar werd hij in 1296 zelf gevangen gezet door zijn opstandige vazallen Gijsbrecht van Amstel, Gerard van Velzen en Herman van Woerden. Om zijn vrijlating te eisen trokken de boeren op naar het slot. In de hoop aan hen te ontkomen gingen de drie samenzweerders er met hun gevangene vandoor. Toen Floris, wiens benen onder het paard aan elkaar waren gebonden, probeerde te vluchten, belandde hij in een sloot. Daar werd hij door de samenzweerders met zwaardhouwen gedood.

Wim Blockmans en Herman Pleij (redactie),

Nederland van prehistorie tot Beeldenstorm
Amsterdam : Bert Bakker, 2007.
ISBN: 978-90-351-2989-4.
Dit eerste van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Wim van Anrooij de bijdrage ‘Muiderberg: de Goog, 27 juni 1296 : mythevorming rond de moord op Floris V’ en van Frits van Oostrom ‘Den Haag: Het Binnenhof : plaats van vertier, bestuur en drama’.

D.E.H. de Boer, E.H.P. Cordfunke, H. Sarfatij (redactie),

Wi Florens… : de Hollandse graaf Floris V in de samenleving van de dertiende eeuw
Utrecht : Matrijs, 1996.
ISBN: 90-5345-098-X.
De sociale, economische, politieke en culturele geschiedenis van het gewest Holland in de dertiende eeuw, met als centraal aanknopingspunt Graaf Floris V en zijn dood.

Henk Boers, Yvonne Molenaar, Gerrold van der Stroom,

Het Muiderslot : fameux ende in 't ooghe leggende
Zwolle [etc.] : Waanders [etc.], 2004.
ISBN: 90-400-8895-0.
Geschiedenis van 700 jaar Muiderslot in vijf artikelen en twee beeldessays, vanaf de dwangburcht van Floris V tot de huidige Stichting Rijksmuseum Muiderslot.

E.H.P. Cordfunke,

Floris V : een politieke moord in 1296
Zutphen : Walburg Pers, 2011.
ISBN: 978-90-5730-769-0.
Achtergronden en toedracht van de moord op Floris V, graaf van Holland en Zeeland (1254-1296), door een aantal hoge Hollandse edelen.

E.H.P. Cordfunke,

Een Hollands-Schots avontuur, 1291-1292 : de claim van Floris V op de Schotse troon
Utrecht : Matrijs, 2005.
ISBN: 90-5345-283-4.
Een van de dertien gegadigden die in 1291 aanspraak maakten op de Schotse troon, was Floris V. Hij beriep zich daarvoor op zijn directe afstemming in de vrouwelijke lijn. Zijn claim had een reële kans op succes maar uiteindelijk werd gekozen voor een afstammeling van de oudste lijn.

Loes Dieben en Sietske de Vet,

Floris V-pad : Nederlands deel Amsterdam-Parijs
Willems Adventures Publications, 2009. 6e dr.
ISBN: 978-90-71068-77-5.
Het Floris V-pad leidt van Amsterdam naar Parijs, dwars door een oer-Hollands landschap over onverharde dijken en paden die vaak speciaal voor wandelaars zijn opengesteld. De hier beschreven wandeling over het Nederlandse deel van het pad, tot Bergen op Zoom, voert onder meer langs het Muiderslot, in de nabijheid waarvan Floris V werd vermoord.

Els Kloek (redactie),

Verzameld verleden : veertig gedenkwaardige momenten en figuren uit de vaderlandse geschiedenis
Hilversum : Verloren, 2004. (Verloren verleden; 24).
ISBN: 90-6550-465-6.
Laatste deel in de 24-delige serie Verloren verleden waarin hoofdredacteur Els Kloek veertig memorabele figuren en dramatische gebeurtenissen uit het rijke verleden van Nederland heeft verzameld, waaronder de moord op Floris V.

Ton Oosterhuis,

De moordzaak Floris de Vijfde : hernieuwd onderzoek naar de ware schuldigen
Amsterdam : Balans, 1999.
ISBN: 90-5018-429-4.
Mix van een populair wetenschappelijke verhandeling en een historische detective waarin de auteur een theorie ontvouwt wie de moord op Floris V kan hebben gepleegd.

René van Stipriaan,

23 juni 1296 : Floris V gevangen genomen : 925-1305
Zwolle [etc.] : Waanders, 2005.
Derde deel in de serie De 25 dagen van Nederland : beslissende momenten uit de vaderlandse geschiedenis van Paul Brood, gewijd aan de gevangenneming van graaf Floris V door een samenzwering van edelen en de daaropvolgende moord.

Jan Willem Verkaik,

De moord op graaf Floris V
Hilversum : Verloren, 1996.
ISBN: 90-6550-258-0.
Handelsuitgave van een proefschrift (Universiteit Utrecht, 1995) met de reconstructie van de gebeurtenissen die zouden leiden tot de moord op Floris V in 1296.

Leny Wijnands en Piet de Rooy,

Historische canon van Haarlem
Alkmaar, HDC Media, 2008.
ISBN: 978-90-77842-27-0.
Geschiedenis van Haarlem aan de hand van 21 belangrijke gebeurtenissen, waaronder de tijd van graaf Floris V.

Renée Vink,

Floris V en de Schotse troon : een historische speurtocht
Schoorl : Conserve, 1995.
ISBN: 90-5429-051-X.
Na de dood van de zevenjarige Margaret doet Floris V rechten gelden op de Schotse troon. In Schotland gaat hij op zoek naar het document dat de rechtmatigheid daarvan bewijst, maar men doet er alles aan om te voorkomen dat hij het in bezit krijgt. De volgende ‘middeleeuwse moordverhalen’ van Renée Vink rond Floris V zijn De laatste dagen van Floris V (Conserve, 1996), over de gevangenneming van en de moord op de graaf, en De wreker van Floris V (Conserve, 1997), over een speelman en een jonge ridder die erop trekken uit om zijn dood te wreken.

P.C. Hooft

, Geeraerdt van Velsen
Thieme : Zutphen, 1976. 2e dr. Bezorging: A.J.J. de Witte. Aantekeningen: F.A. Stoett.
ISBN: 90-03-20891-3.
Drie edellieden beraadslagen over het lot van de in het Muiderslot opgesloten graaf Floris V: Geeraerdt van Velsen, Harman van Woerden en Gijsbert van Aemstel. Deze editie is opgenomen in de collectie van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) en integraal te lezen onder deze link.

Joost van den Vondel,

Gijsbrecht van Amstel : tekst en vertaling
Leeuwarden : Taal & Teken, 2006. 3e dr. Vertaling en toelichting: Hessel Adema.
ISBN: 90-6620-201-7.
Tekstuitgave met hertaling van het beroemde stuk waarin Amsterdam aan het begin van de veertiende eeuw wordt belegerd door aanhangers van de vermoorde Floris V.

Terug