Column: What it means when a man falls from the sky

Publicatiedatum: 07-11-2017

Door Annelies VerbekeIn deze rubriek zal ik maandelijks een interessante verhalenbundel bespreken. Mijn klemtoon zal daarbij liggen op in het Nederlands vertaald werk. Door het spits af te bijten met een Engelstalige bundel, ga ik al meteen weinig consequent met dat voornemen om, maar de Nederlandse vertaling van What it means when a man falls from the sky van de Nigeriaanse, in Minneapolis wonende Lesley Nneka Arimah, zal in de loop van 2018 verschijnen bij Uitgeverij Karaat.Ik wil het graag nu al over het boek hebben omdat ik net aan Arimah's zijde op het podium zat tijdens het Crossing Border Festival in Den Haag en op Words on Fire in Maastricht. De auteur verkeerde toen in een feestelijke stemming, aangezien ze pas had vernomen dat haar debuutbundel de Kirkus Prize had gewonnen, een van de meest prestigieuze Amerikaanse literaire prijzen. Veel Afrikaanse auteurs die we vandaag lezen komen tot ons via de V.S. (en in mindere mate via Frankrijk en Groot-Brittanniƫ). Velen wonen daar zelf ook. Sommige in Afrika levende auteurs staan daar afkerig tegenover, weet ik uit gesprekken met enkelen onder hen. Ze hebben het gevoel dat een nieuwe lichting auteurs in wezen Amerikaanse literatuur schrijft, met beeldvorming rond Afrika op maat van de Amerikanen. In Arimah's bundel zitten zowel verhalen die zich afspelen in de V.S. als in Nigeria. Er zijn verwijzingen naar de Biafra oorlog, naar een Nigeriaans patriarchaal systeem, naar problemen die ontstaan in families die worden verdeeld over verschillende continenten. Tijdens ons gesprek op Crossing Border zei de auteur dat ze bij het schrijven toch vooral een Nigeriaans publiek voor ogen heeft, en ook een wat ze noemde 'Nigiri-ish' lezer: mensen als zij die in (o.a.) Nigeria opgroeiden en zich uiteindelijk vestigden in de V.S. Ze beklemtoonde dat ze het heel belangrijk vindt de Nigeriaanse elementen in haar werk te behouden en ze niet uit te hoeven leggen of lezers ermee te onderwijzen, zoals wel eens wordt verwacht door Amerikaanse uitgevers. Uitgeverij Riverhead Books deelde die zienswijze, anders dan uitgeverijen met wie ze voorheen gesprekken voerde. In haast alle verhalen in de bundel staat het - vaak verbrokkelde - gezin centraal. Mensen worstelen met de rollen die ze binnen dat gezin vervullen, familiepatronen herhalen zich. Bijzonder aangrijpend is bijvoorbeeld het verhaal 'Light' waarin vader Enebeli Okwara het goed kan vinden met zijn opgroeiende dochter. Het kind vervreemdt steeds meer van haar moeder, die in de V.S. studeert en haar dochter via het computerscherm streng tracht op te voeden. Uiteindelijk blijft de moeder, ongeacht de afspraken daarover met haar man, in de V.S. werken. Ze eist dat haar dochter bij haar komt wonen. Nu is Enebeli degene die het kind enkel via een scherm ziet. En wat hij ziet is dat ze in zichzelf keert, uitdooft. De langzame manier waarop dit vaderhart breekt, kent echo's bij andere personages. Lesley Nneka Arimah schrijft over mensen die falen. En het siert haar dat ze hen vervolgens geen Disney-achtige lotswending toebedeelt. Haar meest schrijnende personage is in dat opzicht wellicht Glorybetogod Ngozi Akunyili, een jonge vrouw die - haar veelbelovende voornaam ten spijt - keer op keer gedoemd blijkt de verkeerde keuzes te maken. De tragiek die veel van Arimah's personages als een magneetveld lijkt te omgeven, verhindert niet dat haar verhalen vaak tegelijk licht en humoristisch van toon zijn. Haar stijl is muzikaal en in veel verhalen enigszins bedwelmend.Ook staat ze open voor experiment en absurdisme. Nu en dan is er een sprookjesachtige of mythologische uitstap. In 'What is a volcano?' vertelt ze het verhaal over de oorlog tussen de god van de mieren en de godin van de rivieren. 'Who will greet you at home' toont een wereld waarin vrouwen baby's samenstellen uit alle materialen die ze daarvoor geschikt achten. Pas als ze daarvoor kunnen zorgen, komt het kind tot leven. De uit haren vervaardigde baby van het hoofdpersonage wordt echter gewelddadig. In het titelverhaal 'What it means when a man falls from the sky' flirt Arimah met science fiction. Het hoofdpersonage behoort tot een selecte groep 'Mathematicians', die (rijke) mensen door een uitputtende berekening van hun emotionele pijn kan verlossen. Het interessantste aan dit verhaal is de toekomstige wereld die de auteur ervoor heeft geschapen: nadat rond 2030 de helft van de wereld is overstroomd, zijn Europeanen massaal naar Afrika geƫmigreerd. In Biafra-Britannia is het samenleven een broos succes, de Fransen zijn in Senegal echter tot de 'Elimination' overgegaan. Arimah kijkt diep in mensenzielen en ver over grenzen heen. Ik kijk uit naar haar toekomstige werk.

Terug